پیشخوان
شبکه های اجتماعی
نظر سنجی
کدام یک از این گزینه ها می توانند پیروز انتخابات ریاست جمهوری شوند ؟
حسن روحانی
ابراهیم رییسی
سعید جلیلی
محمد باقر قالیباف
عزت الله ضرغامی
محسن رضایی
گفتگوی هفته نامه

گفت و گوی مثلث با مجتبی شاکری

نامزدها چالش کنند

پیروز ایزدی درگفت‌وگو با مثلث

نظام حزبی فرانسه در آستانه فروپاشی است

گفت‌و‌گوی مثلث با احمد بخشایش‌اردستانی

بدنه رای جلیلی حفظ می‌شود

گفت‌و‌گوی مثلث با محمدعلی پورمختار

جلیلی باید کنش‌گر سیاسی بماند

گفت و گو سالنامه مثلث پیش از ثبت نام نامزد ها با دکتر احمد توکلی

خلأ هاشمی برای روحانی دردسرآفرین می‌شود

گفت و گو با نجات‌اللّه ابراهیمیان

شب انتخابات تعیین کننده است

گفت‌و‌گوی مثلث با علی‌اکبر اولیا

به احمدی‌نژاد توجه نکنیم

گفت‌و‌گوی مثلث با محمدعلی پورمختار

ممکن است منتقد رئیس دولت آینده شویم

گفت‌وگو با غلامعلی جعفرزاده

فراکسیون مستقلین قدرتمند‌تر می‌شود

متن کامل گفت و گوی سالنامه مثلث با دبیر کل جبهه پیروان:

محمد رضا باهنر در گفت و گو با مثلث : هاشمی می گفت اگر روحانی حمایت نمی کردیم 4 درصد بیشتر رای نداشت

متن کامل گفت و گوی مثلث با عباسعلی کدخدایی؛

سخنگوی شورای نگهبان : ممکن است برخی را که ردصلاحیت‌کردیم تایید کنیم

استاد دانشگاه آلابامای‌جنوبی درگفت‌وگو با مثلث

جمهوریخواهان تمایلی برای استیضاح‌ ترامپ نشان نداده‌اند

دکتر رضا سراج درگفت‌وگو با مثلث

چرا اینقدر دیر؟!

قالیباف به وظیفه‌اش عمل کرد گفت‌وگوی مثلث با اقبال شاکری عضو شورای‌شهر تهران

گفت‌وگو با دکتر امان‌الله قرایی جامعه‌شناس

رویارویی پلاسکو با بازار
زمان انتشار : یکشنبه ۱۰ بهمن ۱۳۹۵ ۱۳:۲۳:۰۲ | کد خبر : 3603208628 |

گفت‌وگو با دکتر امان‌الله قرایی جامعه‌شناس

رویارویی پلاسکو با بازار

جامعه‌شناسی شهری از لحاظ ساخت و ساز، نوع ساخت و نوع موضوع را مورد بررسی قرار می‌دهد. مثلا ساختمان پلاسکو را به‌عنوان یک نوع مدرنیته مورد بررسی قرار می‌دهد

ضمن تشکر از اینکه در گفت‌وگو  با مثلث شرکت کردید، در ابتدا بفرمایید که ساختمان پلاسکو از نظر جامعه‌شناسی از چه درجه اهمیتی برخوردار بود؟ 
 یکی از عوامل مهمی ‌که مدرنیته در جوامع صنعتی و مدرن مطرح کرد، مساله شهرسازی است. از منظر مدرنیته چگونگی ساخت، نوعِ بافت و وضعیت شهرها از لحاظ فضای شهری و میزان ‌تراکم، مورفولوژی و ریخت‌شناسی در شهر و همچنین پراکندگی و ‌تراکم نسبی و جمعیتی شهرها اهمیت پیدا می‌کند. این مساله از اوایل قرن بیستم بسیار مورد توجه جامعه‌شناسان قرار گرفت. شهرها از لحاظ بافت شهری و ساخت و ساز و مناطق پرتراکم، آسیب‌های اجتماعی، امکانات رفاهی و تفریحی و موقعیت‌های سیاسی و استراتژیکی مورد توجه بیشتر قرار گرفتند. شهرها به‌طور کلی از منظر‌های مختلف مورد نظر قرار می‌گرفتند. از نظر جامعه‌شناسی ممکن است ‌یک شهر بیشتر از نظر سیاسی مورد توجه قرار بگیرد که تهران یکی از نمونه‌های آن است. شهری ممکن است از منظر زیارتی مورد توجه قرار گیرد، مانند مشهد و قم ‌یا اینکه شهری به سبب حمل و نقل و قطب اقتصادی بیشتر مورد توجه قرار گیرد. تهران از منظر سیاسی به‌خصوص بعد از دوران قاجار یا قبل‌تر که سبزه میدان به‌وجود آمد، ساختمان‌هایش دارای بافت قدیمی ‌بود. در این مورد یک مکتبی در جامعه‌شناسی وجود دارد که بنام مکتب جامعه‌شناسی شهری‌ یا مکتب شیکاگو معروف است. مکتب شیکاگو تمرکز خود را بر مطالعه شهرهای بزرگ قرار می‌دهد. مثلا کاری که در خودِ شیکاگو به‌عنوان یک مادر‌شهر انجام شد، مورد توجه جامعه‌شناسانی چون پارک، ادوین، سادرلند، شاوو‌ و غیره قرار گرفت که شهرهای بزرگ چه امکانات و چه خطراتی را در خود دارد؛ و همچنین از منظر بافت، ساخت و آسیب‌هایی که ممکن است در شهرها به‌وجود بیاید آن را مورد بررسی قرار می‌دهد. بر‌اساس تئوری ریمل و بر‌اساس اصل تنازع بقا‌ یا اصل انتخاب اصلح، موضوع مورد توجه قرار گرفت. در این تئوری آمده است که شهر خود انتخاب می‌کند که چه کسانی را در خود جای دهد؛ آنها در کجای شهر زندگی کنند و خود شهر برای اینکه شرایط مثبت را فراهم آورد، به افراد ساکن می‌گوید که شما جایتان اینجا نیست و مهاجرت کنید. به‌عنوان مثال اگر فردی ببیند که منطقه‌ای از نظر فرهنگی و اقتصادی مناسب حال او نیست، محل زندگی خود را تغییر می‌دهد‌ یا برعکس. مکتب شیکاگو شهرها را از منظر ساخت شهری به صورت دایره‌های مختلفی تقسیم می‌کند. از نظر جامعه‌شناسی بازار در تهران می‌شود منطقه یک. اطراف بازار تهران، که وزارتخانه‌های مختلف در آن قرار دارند، در دایره دوم قرار می‌گیرند. حال هر‌چه شهر گسترش پیدا کند به تدریج این دایره‌ها زیادتر شده و جمعیت از مرکز به اطراف 
می‌روند. 
ساختمان پلاسکو یکی از ساختمان‌هایی بود که در ساخت و ساز مدرنیته ایران به‌عنوان یک سمبل در سال 1341 مطرح شد و از همان ابتدا به مرکز تولید و کسب و کار 
تبدیل شد. در قسمت پایین ساختمان پلاسکو قهوه‌خانه‌ای بزرگ و مرکز و لابی برای افراد مختلف شامل کسبه، دانشجویان و غیره بود که محلی مناسب برای بحث‌های روشنفکرانه و تجارت و کسب و کار شیک و مدرن بود. در آن حوالی مجله فردوسی، روزنامه‌های کیهان و اطلاعات نیز بود. این بود که ساختمان پلاسکو به‌عنوان یک پایگاه اجتماعی در آمد. 
جامعه‌شناسی شهری از لحاظ ساخت و ساز، نوع ساخت و نوع موضوع را مورد بررسی قرار می‌دهد. مثلا ساختمان پلاسکو را به‌عنوان یک نوع مدرنیته مورد بررسی قرار می‌دهد. ساختمان پلاسکو ‌نمودی بسیار بزرگ‌ در تهران، چه از نظر فرهنگی و چه اجتماعی پیدا کرد‌ چرا که اولین بود. ساختمان پلاسکو حرکت به‌سوی مدرنیته ایران را از لحاظ اجتماعی، سیاسی و اقتصادی و فرهنگی رقم زد. از نظر جامعه‌شناسی و همچنین مکتب تکنوکراسی ساخت ساختمان پلاسکو جامعه را در فکر، اندیشه، رفتار و طرز تفکر و بینش و گرایش‌ها دچار تحول کرد.
مکتب تکنوکراسی که ماتریالیست‌ها آن را مطرح می‌کنند از مارکس و هگل و بعد هم جامعه‌شناسان آمریکایی معتقدند‌ آنچه‌ زندگی مردم را تغییر می‌دهد و سبک زندگی آنان را عوض می‌کند و امیال، خواست‌ها و نگرش‌ها و تاثیرات اقتصادی و فرهنگی و اجتماعی سیاسی را تغییر می‌دهد، مادیات ‌یا کارخانه است. وقتی ماشین دودی به ایران آمد زندگی مردم تغییر کرد. دوچرخه که به ایران آمد همین‌طور. زندگی سرعت بیشتری گرفت. چرخ خیاطی و یخچال و تلویزیون به زندگی سرعت بخشیدند. بنابراین ساختمان پلاسکو به‌عنوان یک متریال و ماده دیدگاه مردم را نسبت به زندگی شهری تغییر داد. می‌توان این‌گونه بیان کرد که اولین شکل آپارتمانی زندگی کردن از سطح به ارتفاع رفت. اثبات کرد که در زمینی با مساحت کم می‌توان تولید بسیار انجام داد. این مساله از نظر جامعه‌شناسی از منظر تاثیرات عمیق فکری، اقتصادی و غیره مهم است. از نظر فرهنگی نیز فکر و بینش را تغییر داد. از نظر نوع ساخت و ساز، قدرت تفکر و خود اتکایی نشان داد ‌مردم ایران هم می‌توانند ساختمان‌های بلند مرتبه بسازند. ساختمان پلاسکو دید اقتصادی ایران را هم تغییر داد. از نظر جامعه‌شناسی دید مردم و نگاه مردم دچار تغییرات ماهوی شد. ساخت ساختمان پلاسکو از نظر آموزشی، پرورشی و اقتصادی هم از درجه اهمیت بالایی برخوردار است. 
به نظر شما ساخت پلاسکو همراهی مدرنیته در افقِ دیدِ سرمایه‌داری بود؟
 بله؛ ولی ما از نظر جامعه‌شناسی فقط موضوع سرمایه‌داری را بررسی نمی‌کنیم. یک بعد آن سرمایه‌داری بود که بروز پیدا کرد. از نظر جامعه‌شناسی بله؛ وضع اقتصادی را تغییر داد. تولید از پراکندگی در آمد و تجمیع شد. این مرکز تبدیل به یک کارتل اقتصادی شد. هر چند ‌مکتب شیکاگو معتقد است اطراف این ساختمان به مراکز فساد تبدیل خواهد شد...
 چرا؟
 چون به‌واسطه و دلیل ورود مهاجران از کارگر و غیره کنترل و نظارت سخت می‌شود. چون‌ ترس از شناخته‌شدن وجود ندارد و چون کم کنترل می‌شود بنابراین می‌تواند به مرکز فساد مبدل شود. اما ساختمان پلاسکو از نظر ابعاد آسیب‌شناسی و نابسامانی‌هایی که می‌توانست در اطراف ساختمان به‌وجود آید، اینها را نداشت.
به اعتقاد بزرگان علم جامعه‌شناسی جایی که مرکز مهاجرت است و ‌ترس از شناخته شدن ندارند، فساد زیاد می‌شود. ساختمان پلاسکو این ویژگی‌ها را نداشت بلکه تجمیع شد و تحت کنترل و نظارت قرار گرفت و اگر خلافی صورت می‌گرفت همه متوجه می‌شدند. بنابر‌این آسیب کمتر می‌شود. پس ساختمان پلاسکو از نظر اقتصادی تبدیل به یک مرکز تجاری و تولیدی و فرهنگی، سیاسی بسیار مهم شد که می‌توانست از امنیت مناسبی هم برخوردار باشد.
چه طبقه از طبقات اجتماعی نسبت به پلاسکو و تجدد‌گرایی توجه داشتند‌، آیا شامل همه طبقات اجتماعی می‌شد یا طبقات خاصی که گرایش به مدرنیته داشتند؟
 در پاسخ به این سوال باید گفت که به‌طور عام آنهایی که گرایش به مدرنیته داشتند. بیشتر مخاطب ساختمان پلاسکو به‌عنوان یک مرکز تجدد قرار گرفتند. پلاسکو بعدها به یک مرکز تولید و بازار بسیار مهم تبدیل شد. با ظهور پلاسکو قدرت و نفوذ بازار از نظر سیاسی هم کاهش پیدا کرد. 
چرا بازار سنتی را از بین برد؟
 بله؛ در دوره ناصرالدین شاه هر وقت مساله سیاسی پیش می‌آمد می‌گفتند که بازار شلوغ کند. یکی می‌گفت که در اعتراض بازار را می‌بندیم. بازار حکم یک مرکز سیاسی مهم را داشت. بنابراین وقتی که ساختمان پلاسکو و ساختمان آلومینیوم به‌وجود آمد قدرت بازار که بتواند از نظر سیاسی در جامعه نقش‌آفرینی کند و اثر‌گذار باشد و خود را به‌عنوان مرکز تولید اقتصادی عرض‌اندام کند، کم شد.
در دوره آخر رضا شاه این تئوری مطرح شد که بازار را به خارج از تهران منتقل کنند‌، که قدرت بازار نتواند در حکومت دخالت کند. اهمیت ساختمان پلاسکو از این نظر است. خب این یک قدرت است. بنابراین بازار را از تجمع انداختند و پخش کردند. ‌ساختمان پلاسکو از منظر قدرت سیاسی قدرت را از بازار گرفت. دیگر نمی‌توانستند به حکومت بگویند که امروز بازار را می‌بندیم! همانگونه که گفتم در دوره قاجاریه و حتی پس از آن بازاری‌ها این کار را انجام می‌دادند. وقتی بازار بسته می‌شد اقتصاد مملکت مختل می‌شد. از تهران شروع می‌شد و به تبریز و اصفهان هم گاها می‌رسید. پس ساختمان پلاسکو قدرت بازار را کاهش داد. شاه وقتی عملکرد پلاسکو را مثبت ارزیابی کرد، در ادامه آمد و فروشگاهای کوروش را راه‌اندازی کرد.  به نوعی مرکز تولید از خیابان‌ها به یک مجتمع جمع شد که توان نظارتی حکومت افزایش پیدا کند. ساختمان پلاسکو به یک مرکز عریض و طویل تبدیل شد.
 قدرت بازار را شکست. تولید را از انحصار بازار در‌آورد. بنابراین برای حکومت مهم بود. ساختمان پلاسکو از منظر اشتغال هم به یک مرکز مهم تبدیل شد. ساختمان پلاسکو دید فرهنگی و اجتماعی و چشم‌انداز اقتصادی و سیاسی را هم حتی عوض ‌و همچنین مردم را مدرن کرد. پلاسکو تبدیل به یک مرکز مدرن خرید و فروش شد. ‌‌به‌عنوان یک سمبل اهمیت پیدا کرد. در ایران به‌علت اینکه ساختمانی مامور شده باشد ‌برای تضعیف بازار، در آن زمان ایجاد نشد. البته بعدها دیگر به یک امر عادی تبدیل شد. 
تهران از منظر ریخت شناسی وقتی از بالا ‌نگاه کنیم، بسیار اشکا‌لات متفاوتی دارد.‌تراکم نسبی و‌تراکم سیاسی و جمعیتی متفاوت دارد.‌تراکم نسبی یعنی تعداد جمعیتی که در آن قرار گرفته‌اند. ساختمان پلاسکو باعث شد که تمرکز جمعیت در مرکز تهران افزایش پیدا کند. ‌تراکم اقتصادی یعنی اینکه جمعیت را بر مساحت تقسیم می‌کنند. میزان جمعیت بر میزان تولید؛ مانند ژاپن که زمین ندارد اما از نظر‌تراکم اقتصادی بسیار بالاست. هلند، دانمارک و هنگ‌کنگ‌تراکم اقتصادی دارند؛‌تراکم جمعیتی ندارند.  از‌تراکم نسبی برخوردار نیستند. میزان جمعیت تقسیم بر میزان زمین‌های قابل کشت. خیابان جمهوری و ساختمان پلاسکو تراکم اقتصادی ایران را بالا بردند. دنیا به ژاپن به‌خاطر زمین‌هایش اهمیت نمی‌دهد بلکه به‌خاطر تولید بالاست که کشور ژاپن اهمیت دارد. ساختمان پلاسکو تولید اقتصادی ایران را بالا برد و مرفولوژی، یعنی ریخت‌شناسی شهر تهران ‌و ‌تراکم نسبی را هم تغییر داد.  

نظرات
نظرات بینندگان انشار یافته : در انتظار بررسی : غیر قابل انتشار :
گزارش تصویری
انتخاب سردبیر